İnsan, belirsizlikle sınanan bir varlık. Hayatın ne getireceğini bilemediği her an, içinde küçük bir tedirginlik filizlenir. İşte tam bu noktada devreye girer kontrol etme ihtiyacı. Çünkü kontrol, çoğu zaman bir güç göstergesi değil; korkunun zarif bir kılıfıdır.
Kontrol etmek isteriz. İnsanları, olayları, ilişkileri, hatta duygularımızı… Çünkü kontrol edebildiğimiz sürece güvende olduğumuza inanırız. Oysa hayatın en temel gerçeği şudur: Her şey akış hâlindedir ve hiçbir şey tamamen kontrol edilemez. Buna rağmen neden bu kadar ısrarcıyız?
Çünkü bilinçaltı, bilinmeyeni tehdit olarak algılar. Belirsizlik, zihinde “tehlike” sinyali üretir. Bu sinyali susturmanın en hızlı yolu ise kontrol yanılsamasıdır. Plan yaparız, senaryolar kurarız, insanların nasıl davranması gerektiğini zihnimizde şekillendiririz. Her şey bizim istediğimiz gibi ilerlerse, sanki hiçbir şey ters gitmeyecekmiş gibi hissederiz. Ama hayat, planlara sadık kalmaz.
Kontrol etme ihtiyacı çoğu zaman geçmişten taşınır. Hayatın bir döneminde çaresiz hissetmiş, kontrolü kaybetmiş, incinmiş bir zihin; bir daha aynı acıyı yaşamamak için her şeyi sıkı sıkıya tutmak ister. Bu yüzden bazı insanlar her detayı düşünür, her ihtimali hesaplar, her duyguyu bastırmaya çalışır. Çünkü kontrol kaybı, onlar için sadece bir durum değil, eski bir yarayı hatırlatan bir tetikleyicidir.
Ama kontrol ettikçe ne olur? Paradoks tam burada başlar. Kontrol etmeye çalıştıkça kaygı artar. Çünkü insan, kontrol edemediği şeylerin farkına daha fazla varır. Bir ilişkiyi kontrol etmeye çalıştıkça o ilişki boğulur. Bir duyguyu bastırdıkça o duygu daha güçlü geri döner. Hayatı sıkı sıkıya tutmaya çalıştıkça, aslında ondan uzaklaşırız.
Oysa gerçek güç, kontrol etmekte değil; bırakabilmektedir. Akışa güvenebilmekte… Her şeyin bizim planladığımız gibi gitmeyebileceğini kabul edebilmekte… Ve buna rağmen yoluna devam edebilmekte saklıdır.
Kontrol, zihnin güvende kalma çabasıdır. Ama huzur, ruhun teslimiyetinde gizlidir.
Belki de asıl soru şudur: Gerçekten kontrol mü etmek istiyoruz, yoksa sadece incinmemek mi?
Çünkü insan bazen hayatı kontrol etmeye çalışmaz…
Sadece yeniden kırılmaktan korkar.